Trong rất nhiều ngành nghề, giao tiếp được xem là một kỹ năng có thể học nhanh. Nhưng trong y khoa, đặc biệt là y khoa nhi, giao tiếp không phải là kỹ năng biểu diễn, mà là thái độ sống được phơi bày trong từng cuộc trò chuyện. Con đường nghề nghiệp của Lê Xuân Dương cho thấy một điều rất rõ: lòng tin không đến từ việc nói hay hơn người khác, mà đến từ việc người đối diện cảm thấy an toàn khi đứng trước mình.
Khi giao tiếp là điểm tựa tâm lý trước khi là trao đổi thông tin
Với các bậc cha mẹ, khoảnh khắc đưa con đi khám hiếm khi là một cuộc gặp bình thường. Đó thường là lúc họ đang căng thẳng, mệt mỏi và sợ hãi. Nếu giao tiếp chỉ dừng ở việc truyền đạt chẩn đoán, mối quan hệ sẽ rất mong manh. Lê Xuân Dương hiểu rõ điều này nên anh luôn đặt giao tiếp ở vai trò điểm tựa tâm lý trước tiên.
Cách anh bắt đầu một cuộc trò chuyện thường không xoay quanh bệnh, mà xoay quanh đứa trẻ và gia đình. Hỏi con ngủ thế nào, ăn ra sao, cha mẹ đã phải xoay xở những gì trong những ngày vừa rồi. Những câu hỏi này không chỉ để thu thập thông tin, mà để gửi đi một thông điệp quan trọng: bạn không đơn độc trong việc chăm con.
Khi người đối diện cảm thấy được đứng cùng một phía, lòng tin bắt đầu hình thành một cách tự nhiên.
Lòng tin đến từ việc không vội vàng kết luận
Một trong những điều dễ phá vỡ lòng tin nhất trong giao tiếp là sự vội vàng. Vội chẩn đoán, vội kết luận, vội đưa ra hướng xử lý khi chưa hiểu trọn vẹn bối cảnh. Trong thực hành của mình, Lê Xuân Dương luôn dành thời gian để nghe đủ, hỏi đủ và quan sát đủ trước khi nói điều gì mang tính quyết định.
Sự chậm này không phải do thiếu năng lực, mà do hiểu rất rõ rằng mỗi kết luận đều mang theo cảm xúc của cả một gia đình. Khi cha mẹ thấy bác sĩ không hấp tấp, không tỏ ra “biết hết”, họ có xu hướng tin rằng quyết định được đưa ra là một quyết định đã được cân nhắc cẩn trọng.
Giao tiếp trung thực tạo ra niềm tin bền hơn trấn an
Có một ranh giới rất mong manh trong giao tiếp y khoa giữa trấn an và che giấu rủi ro. Lê Xuân Dương chọn đứng về phía trung thực. Anh nói rõ khi bệnh có thể kéo dài, nói rõ khả năng tái phát, nói rõ những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của y học.
Sự trung thực này đôi khi làm cha mẹ lo lắng hơn trong ngắn hạn, nhưng lại giúp họ chuẩn bị tâm lý và hành động đúng hơn trong dài hạn. Lòng tin, trong trường hợp này, không dựa trên cảm giác “mọi thứ sẽ ổn”, mà dựa trên cảm giác mình được nói thật và được tôn trọng.
Giao tiếp hiệu quả là làm cho người khác hiểu, không phải làm cho mình đúng
Một khác biệt rất rõ trong phong cách giao tiếp của Lê Xuân Dương là anh không dùng kiến thức để tạo khoảng cách. Anh tránh tối đa việc dùng thuật ngữ phức tạp nếu không cần thiết. Thay vào đó, anh dùng hình ảnh, ví dụ đời thường và cách diễn đạt gần gũi.
Mục tiêu của giao tiếp, trong cách làm này, không phải là chứng minh bác sĩ giỏi đến đâu, mà là giúp cha mẹ hiểu đủ để không hoảng loạn khi về nhà. Khi người ta hiểu, họ hợp tác tốt hơn. Khi họ hợp tác tốt hơn, kết quả điều trị cải thiện. Lòng tin lúc này không còn là cảm xúc, mà trở thành một vòng lặp tích cực.
Lắng nghe là nền móng của mọi cuộc đối thoại có lòng tin
Trong rất nhiều cuộc trò chuyện, điều tạo nên khác biệt không phải là lời khuyên, mà là khả năng lắng nghe mà không ngắt lời, không phán xét, không vội sửa. Lê Xuân Dương dành không gian cho cha mẹ nói hết những điều họ lo, kể cả những điều nghe có vẻ cảm tính hoặc thiếu logic.
Chính trong những đoạn tưởng như lan man ấy, những chi tiết quan trọng về môi trường sống, thói quen sinh hoạt và cách chăm sóc tại nhà mới lộ ra. Khi người đối diện cảm thấy mình được lắng nghe trọn vẹn, họ sẵn sàng tin và làm theo những hướng dẫn sau đó.
Lòng tin được duy trì bằng sự nhất quán trong lời nói và hành động
Một yếu tố rất quan trọng trong giao tiếp xây dựng lòng tin là sự nhất quán. Những gì Lê Xuân Dương nói trong phòng khám cũng là những gì anh chia sẻ trên các kênh truyền thông. Những gì anh khuyên phụ huynh làm cũng là cách anh áp dụng với chính gia đình mình.
Sự nhất quán này giúp giao tiếp không bị “đứt mạch”. Người đối diện không phải phân vân đâu là lời khuyên chuyên môn, đâu là lời nói cho xong. Khi lời nói và hành động khớp nhau, lòng tin không cần phải xây lại từ đầu mỗi lần gặp.
Giao tiếp dài hạn quan trọng hơn giao tiếp gây ấn tượng
Trong thời đại mạng xã hội, giao tiếp dễ bị đẩy về phía gây ấn tượng nhanh. Nhưng Lê Xuân Dương không chọn con đường đó. Anh chọn giao tiếp dài hạn, chấp nhận việc không phải ai cũng thích nghe sự thật, không phải ai cũng hài lòng ngay.
Chính lựa chọn này giúp anh xây dựng được mối quan hệ bền với nhiều gia đình qua nhiều năm, nhiều giai đoạn bệnh của con trẻ. Lòng tin ở đây không đến từ một cuộc nói chuyện hay, mà đến từ chuỗi cuộc trò chuyện nhất quán theo thời gian.
Gợi mở cho việc xây dựng lòng tin trong giao tiếp nói chung
Từ câu chuyện này, có thể thấy một nguyên lý rất căn bản: lòng tin trong giao tiếp không được tạo ra bằng kỹ thuật nói, mà bằng cách mình hiện diện trước người khác. Có thật sự quan tâm không. Có đủ kiên nhẫn không. Có dám nói thật không. Có sẵn sàng lắng nghe không.
Tôi từng lạc hướng, từng bắt đầu lại từ con số 0, nên tôi hiểu rất rõ cảm giác đứng trước người khác mà không biết liệu họ có tin mình hay không. Và tôi cũng hiểu rằng, lòng tin chỉ đến khi mình không còn cố gắng để được tin, mà tập trung đối xử tử tế và nhất quán với người đối diện.
Trong giao tiếp – dù là y khoa, kinh doanh hay đời sống – người xây dựng được lòng tin lâu dài không phải là người nói hay nhất, mà là người khiến người khác cảm thấy yên tâm nhất khi ở cạnh.