Có một giai đoạn rất ít được nhắc tới trong hành trình phát triển bản thân: giai đoạn không còn hào hứng, không còn ai nhắc nhở, không còn môi trường tạo áp lực tích cực. Khi đó, con người hoặc quay về quán tính cũ, hoặc bước sang một tầng trưởng thành khác. Hành trình của Xuân Trường đi qua giai đoạn này không bằng động lực mới, mà bằng một lựa chọn khó hơn: ở lại với những gì đã chọn, ngay cả khi không còn cảm giác tiến bộ rõ ràng.
Khi phát triển bản thân không còn mang lại cảm giác chiến thắng
Ở giai đoạn đầu, phát triển bản thân thường đi kèm cảm giác rất rõ: học thêm một kỹ năng, cải thiện thu nhập, đạt một thành tích thể thao, hoàn thành một mục tiêu. Nhưng đến một lúc, những dấu mốc đó thưa dần. Mọi thứ không còn “lên level” rõ rệt. Xuân Trường gọi đây là giai đoạn phẳng.
Trong giai đoạn phẳng này, rất nhiều người bỏ cuộc. Không phải vì họ yếu, mà vì họ không thấy phần thưởng tức thì. Xuân Trường chọn cách khác. Anh coi giai đoạn phẳng là nơi kiểm tra độ thật của kỷ luật. Nếu vẫn dậy sớm tập luyện khi không còn ai khen. Nếu vẫn học và làm đều khi không có kết quả đột biến. Nếu vẫn giữ chuẩn sống khi không ai nhìn thấy, thì sự phát triển đã chuyển từ bề mặt sang chiều sâu.
Phát triển bản thân là quản trị năng lượng, không phải tối đa hóa nỗ lực
Một chuyển hóa rất quan trọng trong cách Xuân Trường nhìn về phát triển bản thân là sự dịch chuyển từ “cố gắng nhiều hơn” sang “phân bổ năng lượng tốt hơn”. Trước đây, anh từng thử làm rất nhiều thứ cùng lúc, học nhiều khóa, chạy nhiều mục tiêu. Kết quả có, nhưng cái giá phải trả là sự mệt mỏi kéo dài.
Về sau, anh bắt đầu giảm số mục tiêu, nhưng tăng độ tập trung. Việc tập luyện thể thao được thiết kế theo chu kỳ hồi phục rõ ràng. Việc học tập được chọn lọc theo đúng vấn đề mình đang đối diện. Phát triển bản thân lúc này không còn là chạy, mà là đi với nhịp có thể duy trì nhiều năm.
Sự thay đổi này nghe có vẻ nhỏ, nhưng nó quyết định việc con người có thể đi đường dài hay không.
Nội tâm vững là nền của mọi kỹ năng bên ngoài
Một điểm rất rõ trong hành trình của Xuân Trường là anh không tách phát triển bản thân thành kỹ năng và nội tâm. Khi nội tâm bất ổn, mọi kỹ năng đều trở nên mong manh. Khi nội tâm vững, kỹ năng được sử dụng đúng chỗ và đúng lúc.
Anh dành thời gian cho những thực hành giúp mình quan sát bản thân rõ hơn: nhìn lại động cơ làm việc, nhìn lại mối quan hệ với tiền, với thành tích, với sự công nhận. Không phải để trở nên “cao siêu”, mà để không bị kéo đi bởi những thứ không thuộc về mình.
Phát triển bản thân, ở tầng này, không còn là thêm vào, mà là gỡ bớt những lớp ảo tưởng về việc mình phải trở thành ai đó.
Kỷ luật âm thầm tạo ra tự do thật
Một nghịch lý rất thú vị trong hành trình của Xuân Trường là: càng kỷ luật, anh càng tự do. Khi giờ giấc rõ ràng, việc gì làm lúc nào đã được quyết định trước, con người không còn bị giằng co bởi lựa chọn mỗi ngày.
Chính kỷ luật tập luyện, kỷ luật làm việc, kỷ luật nghỉ ngơi tạo ra một dạng tự do rất khác: tự do không phải nghĩ quá nhiều, không phải tranh cãi với chính mình, và không phải trả giá cho những quyết định bốc đồng.
Phát triển bản thân, trong trường hợp này, không phải là mở rộng khả năng lựa chọn, mà là giảm bớt những lựa chọn khiến mình yếu đi.
Trưởng thành là biết mình đang chơi trò chơi nào
Xuân Trường sớm nhận ra rằng rất nhiều người mệt mỏi vì họ chơi quá nhiều trò chơi cùng lúc: tiền bạc, danh tiếng, sự công nhận, thành tích cá nhân. Mỗi trò chơi có luật khác nhau, và cố gắng thắng tất cả cùng lúc gần như không thể.
Anh chọn xác định rõ trò chơi của mình: xây năng lực thật, tạo giá trị dài hạn, giữ sức khỏe và sự tỉnh táo. Khi trò chơi đã rõ, rất nhiều thứ tự nhiên rơi rụng. Những lời mời hấp dẫn nhưng lệch hướng. Những so sánh không cần thiết. Những áp lực phải chứng minh.
Phát triển bản thân, ở đây, là sự rõ ràng, chứ không phải sự bận rộn.
Khi phát triển bản thân không còn cần ai giám sát
Một dấu hiệu rất quan trọng của sự trưởng thành là khi con người không còn cần môi trường hay người khác giám sát để giữ kỷ luật. Xuân Trường xây cho mình một hệ chuẩn nội tại: việc nào làm thì làm cho đến cùng, việc nào đã bỏ thì bỏ dứt khoát.
Khi chuẩn nội tại đủ mạnh, động lực bên ngoài trở nên không còn quyết định. Khen chê không còn làm lệch hướng. Thành công không làm chủ quan. Thất bại không làm sụp đổ. Phát triển bản thân lúc này trở thành một nhịp sống, không phải một dự án ngắn hạn.
Gợi mở cho những ai đang ở giai đoạn phẳng
Bài viết này không dành cho những người mới bắt đầu phát triển bản thân. Nó dành cho những người đã đi được một đoạn, đã có kỷ luật nhất định, nhưng đang thấy mình không “tiến nhanh” nữa. Đang thấy mọi thứ đều đều, thậm chí nhàm chán.
Tôi từng lạc hướng, từng bắt đầu lại từ con số 0, nên tôi hiểu rất rõ cảm giác này. Và cũng vì vậy, tôi nhận ra rằng giai đoạn phẳng không phải là dấu hiệu sai đường. Nó là dấu hiệu của một sự chuyển tầng, nơi phát triển không còn ồn ào, nhưng bền hơn rất nhiều.
Phát triển bản thân, sau cùng, không phải để trở thành người nổi bật nhất trong một thời điểm. Nó là để trở thành một con người đủ vững để không gãy khi không còn ánh đèn chiếu vào mình. Khi đạt đến tầng đó, con đường phía trước tuy chậm, nhưng rất khó quay đầu.