Có một trạng thái sống rất khó gọi tên. Không nghèo. Không thất bại. Không bi kịch. Nhưng cũng không có niềm vui rõ ràng. Mỗi ngày trôi qua đều giống nhau đến mức, nếu không có lịch hay đồng hồ, người ta cũng khó phân biệt hôm nay là thứ mấy. Trạng thái đó đã tồn tại rất lâu trong đời sống của Nguyễn Ngọc Phan – trước khi anh kịp nhận ra rằng, chính sự “ổn định” ấy mới là điều nguy hiểm nhất.
Nguyễn Ngọc Phan sang Đức theo diện tị nạn, hơn 20 năm trước. Khi đặt chân đến một đất nước xa lạ, mục tiêu duy nhất của anh không phải là thành công, càng không phải là phát triển bản thân. Mục tiêu khi ấy rất giản dị: tồn tại hợp pháp. Có giấy tờ. Có việc làm. Có thu nhập để sống. Và bằng những tiêu chuẩn đó, anh đã làm được. Cuộc đời nhìn từ bên ngoài là “ổn”.
Giai đoạn tồn tại kéo dài quá lâu
Có việc làm đều đặn. Có thu nhập đủ chi tiêu. Không nợ nần. Không khủng hoảng. Không biến cố lớn. Nhưng chính vì không có cú sốc nào đủ mạnh, cuộc sống của Nguyễn Ngọc Phan trôi đi trong một nhịp rất đều, rất phẳng. Làm – nghỉ – lặp lại. Năm này qua năm khác.
Điều đáng nói là, anh không lười. Anh không buông thả. Anh làm tròn trách nhiệm của một người lao động nhập cư. Nhưng càng sống lâu trong trạng thái đó, một cảm giác mệt mỏi âm thầm xuất hiện. Không phải mệt vì làm quá sức, mà mệt vì không biết mình đang đi đâu.
Trạng thái “trôi” – nguy hiểm hơn cả thất bại
Điểm nguy hiểm nhất trong giai đoạn này không nằm ở hoàn cảnh, mà nằm ở nội tâm. Nguyễn Ngọc Phan không đau đủ để buộc phải thay đổi. Nhưng cũng không sướng đủ để thấy cuộc đời đáng sống. Anh không tuyệt vọng, nhưng mệt. Mệt vì không có hướng. Mệt vì không biết 5–10 năm nữa cuộc đời mình sẽ ở đâu.
Đây là trạng thái rất nhiều người trưởng thành đang sống, đặc biệt là những người Việt làm việc ở nước ngoài. Họ đã “đi được một đoạn”. Đã ổn định. Nhưng không có bản đồ dài hạn. Không có cấu trúc sống rõ ràng. Và vì thế, mỗi năm trôi qua đều giống như năm trước, chỉ khác là tuổi tăng lên.
Khi bận rộn không còn đồng nghĩa với tiến lên
Những dấu hiệu rạn nứt không đến ồn ào. Chúng đến rất lặng. Nguyễn Ngọc Phan bắt đầu thấy mình bận rộn mỗi ngày, nhưng không cảm nhận được sự tiến triển. Anh biết mình có thể làm được nhiều hơn, nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Anh đọc sách. Xem video. Học online. Tích lũy thêm thông tin.
Nhưng càng học, anh càng rối. Biết nhiều mảnh, nhưng không có bức tranh tổng thể. Có kiến thức, nhưng không có hệ thống để xâu chuỗi. Và đó là một sai lầm rất phổ biến: tưởng rằng thêm thông tin sẽ giải quyết được sự mơ hồ, trong khi thứ thiếu lại là cấu trúc sống.
Nhận ra quan trọng nhất: vấn đề không nằm ở nỗ lực
Một nhận ra rất quan trọng dần hình thành trong Nguyễn Ngọc Phan, dù lúc đó anh chưa gọi tên được. Không phải ai cố gắng cũng tiến lên. Có những người cố gắng rất nhiều, nhưng chỉ đi vòng. Vấn đề không nằm ở mức độ nỗ lực, mà nằm ở việc không có bản đồ.
Khi không có cấu trúc dài hạn, con người dễ rơi vào trạng thái “sống theo quán tính”. Quyết định theo cảm xúc. Chạy theo những gì xuất hiện trước mắt. Và dần dần, cuộc đời trở thành một chuỗi phản xạ, thay vì một hành trình được thiết kế.
Một câu hỏi chưa có lời đáp
Ở cuối giai đoạn này, Nguyễn Ngọc Phan chưa thay đổi gì lớn. Không có cú bẻ lái ngoạn mục. Không có quyết định đột phá. Chỉ có một câu hỏi bắt đầu xuất hiện ngày càng rõ hơn trong đầu anh, mỗi khi đêm xuống:
“Mình có đang trôi không?”
“Mình có đang sống theo quán tính không?”
Và nếu câu trả lời là có, thì câu hỏi tiếp theo còn khó hơn nhiều: liệu có một cách sống khác, một cấu trúc khác, đủ mạnh để mình không trôi tiếp nữa hay không?
Câu hỏi ấy chưa có lời giải ngay. Nhưng chính nó đã mở ra cánh cửa cho một giai đoạn khác trong hành trình của Nguyễn Ngọc Phan – nơi vấn đề không còn là “cố gắng bao nhiêu”, mà là “thiết kế lại cuộc đời theo cấu trúc nào”.